Imkers Neteland
Aziatische Hoornaar

Aziatische Hoornaar

Aziatische hoornaar

De Aziatische Hoornaar (Vespa velutina) duikt dit jaar op verschillende plaatsen in Antwerpen, de Kempen en het Neteland op. Deze reuzenhoornaar of monsterwesp is een invasieve exoot die grote schade toebrengt aan bijenvolken en die we bestrijden met een 3-stappen-plan: waarnemen, opsporen, verdelgen.

Actuele status Aziatische hoornaar

De verspreiding van de Aziatische hoornaar in onze regio gaat bijzonder snel. Sinds augustus 2022 wordt deze invasieve wespensoort zowat overal in onze regio waargenomen. Het aantal verdelgde nesten in provincie Antwerpen in 2022 is 3x zo hoog als vorig jaar. De tijd om de nesten te verdelgen dringt. We zijn begin oktober en in verschillende hoornaarnesten werden al koninginnen aangetroffen die klaar zitten om uit te vliegen en volgend jaar een nieuw nest te starten. Het opsporen van de nesten blijft dus heel belangrijk. Momenteel zijn de Aziatische hoornaars vooral terug te vinden op bloeiende klimopstruiken. Niet alleen de nectar van de bloemen trekt de Aziatische hoornaars aan, ook de talloze zoemende bijen en wespen op de klimop zijn een gegeerde prooi voor de hoornaars.

Een Aziatische hoornaar op jacht bij een bloeiende klimop

Aziatische hoornaar herkennen

Aziatische hoornaar
De Aziatische hoornaar is groter dan een gewone wesp en maakt een zwaarder, brommend geluid. Het verschil met wespen is duidelijk maar deze hoornaar kan gemakkelijk verward worden met de Europese hoornaar. De Europese hoornaar is net iets groter dan de Aziatische.

Maar belangrijk, de Europese hoornaar mag in tegenstelling tot de Aziatische hoornaar niet bestreden worden. En dat is maar goed ook. De Europese hoornaar is een nuttige jager die heel wat wespen en andere lastige insecten verorbert. Helaas ook bijen, maar nooit in die mate dat het schadelijk is voor een bijenvolk.

Als zowat de enige natuurlijke vijand van de Aziatische hoornaar is het belangrijk de Europese hoornaar met rust te laten en enkel op zoek te gaan naar nesten van Aziatische hoornaars.

Reuzenhoornaar, horenaar, monsterwesp of paardenwesp?

De Europese hoornaar kennen we ook als de paardenwesp en wordt soms ook horzel of horenaar genoemd. Naar de Aziatische hoornaar wordt verwezen met termen als de reuzenhoornaar of monsterwesp. Indrukwekkende namen voor wat eigenlijk een grote maar zachtaardige wesp is. Een individu van de ‘monsterwesp’ zal nooit mensen aanvallen en slechts in uitzonderlijke gevallen steken. Het is pas als hun nest bedreigd wordt dat ze in groep kunnen aanvallen. Bovendien is zo’n Aziatische hoornaar nog net iets kleiner dan de Europese variant. De echte monsterwespen zijn de Vespa Mandarinia, of Japanse reuzenhoornaar (Asian giant hornet), maar die komen in Europa niet voor.

Het verschil tussen een Aziatische en Europese hoornaar

De zijn kleiner dan de Europese hoornaar en vooral ook vinniger. Een Aziatische hoornaar is onvoorstelbaar snel en doelgericht. In 1-2-3 hebben ze zwevend voor een bijenkast een bij gevangen.

In deze video zie je duidelijk het verschil tussen een Europese en Aziatische hoornaar. Beide hoornaars zitten te drinken op een wiekpot.

Zit je ‘s avonds als het donker is met een licht aan op je terras en komt daar een hoornaar op af? Dan is het altijd een Europese hoornaar. De Aziatische hoornaar is immers nachtblind en vliegt immers niet meer zodra het donker wordt. ‘s morgens zijn ze terug actief vanaf één uur na zonsopgang.

Een groot verschil met de inheemse wespen en hoornaars is dat Aziatische Hoornaars twee nesten bouwen. Ze bouwen in het voorjaar eeneen primair nest, laag bij de grond in hagen en in tuinhuizen. In juni zoeken de werksters een nieuwe locatie voor het secundaire nest dat ze meestal hoog in de bomenbouwen

Aziatische hoornaar waarnemen

Stap één in de bestrijding van de Aziatische hoornaar is het herkennen en waarnemen van het insect.Uitkijken is de boodschap!

Enkele tips waar je deze hoornaars in de maand augustus en september kan vinden:

  • Op en onder appelbomen en fruitbomen: wespen en hoornaars worden aangetrokken door rijp en rottend fruit.
  • Druivelaars: de Vespa velutina is fan van rijpe, zoete druiven. Dit jaar zijn de druiven vroeg rijp en extra zoet en zijn aan veel van deze struiken Aziatische hoornaars te zien.
  • Composthoop: Aziatische hoornaars zoeken resten van vlees, vis en vervallen fruit
  • Wespenvallen: bekijk af en toe de inhoud van je wespenvallen. Op heel wat plaatsen gebeurde de eerste waarneming van een Aziatische Hoornaar op deze manier.
  • Aan bijenkasten: hoornaars hangen ongeveer een halve meter voor de kast te zweven met hun rug naar de ingang. Ze vangen de bijen die goed geladen terugkeren in de vlucht.
  • Ontzegelwas die in de buurt van een bijenkast wordt gelegd of ramen en roosters die uit zonnesmelter van imkers worden gehaald zijn bijzonder populair bij hoornaars.

Belangrijk: zie je de Aziatische hoornaar: tracht er meteen een foto van te maken. Die kan ons heel goed helpen in de zoektocht naar de locaties van Aziatische hoornaar nesten.

Deze Aziatische hoornaar vangt bijen aan de bijenkast bij een van onze leden in Grobbendonk

Aziatische hoornaar melden

Heb je een Aziatische hoornaar gezien? Geef de registreer de waarneming dan via www.vespawatch.be. Meldingen van Aziatische hoornaars worden verzameld op deze website. Ingeven van een waarneming is eenvoudig:

  • klik op “meld een hoornaar”
  • kies “aziatische hoornaar”
  • vul de locatie in en voeg zeker een foto van de waarneming toe

Het bekijken van de waarnemingen op deze website is minder eenvoudig omdat ze op een kaart worden getoond die alle waarnemingen van de afgelopen jaren weergeeft.

Meer uitleg over het melden van je observatie lees je hier.

Aziatische hoornaar opsporen met lokpot

Het opsporen van Aziatische hoornaars gebeurt nu vooral door het plaatsen van wiekpotten of lokpotten met een lokstof die de Aziatische hoornaar aantrekt.

Als lokpot gebruiken we een confituurpot of honingpot. De pot afwassen is niet eens nodig. De lokpot vullen we met een lokstof. Deze is gemaakt van:

  • 1/3e bier (cara pils will do!)
  • 1/3e witte wijn
  • 1/3e suiker

Alles goed mengen en de suiker laten oplossen. Vervolgens maken we een gaatje van ongeveer 4mm in het deksel van de lokpot. Door dit deksel trekken we een stukje katoen / stofwisserdoekje of geel doekje van den Axion dat we eerst drenken in de lokstof. Het doekje mag een 3 tal cm uit de pot steken. De zoetigheid verdampt en lokt wespen, Europese en Aziatische hoornaars. Bijen komen er niet op af omwille van de alcohol in het mengsel.

Lokpot om Aziatische hoornaar te lokken

lokpot-aziatische-hoornaar
lokpot-aziatische-hoornaar

De lokpot wordt opgehangen op plaatsen waar die goed zichtbaar is en waar we en ver zicht hebben. Zodra zich een Aziatische hoornaar op de pot bevindt trachten we waar te nemen in welke richting die wegvliegt. We verzamelen de verschillende vliegrichtingen en zetten deze uit op een kaart.

Een volgende stap is het vangen en merken van de Aziatische hoornaar. Zo kunnen we zien hoe lang de hoornaar wegblijft nadat die van de lokpot terug naar het nestvliegt. Zo kunnen we de afstand tot het nest inschatten

Eén minuut = 100m vliegafstand

Voor het opsporen van de Aziatische hoornaars werd een organisatie opgericht door enkele enthousiaste vrijwillgers: De vespawatchers. In hun facebook groep vind je heel wat informatie over de herkenning, opsporing en verdelging van Aziatische hoornaars.

Opsporing Aziatische hoornaar

Aziatische hoornaar verdelgen

Voor de verdelging van de Aziatische hoornaar worden middelen vanuit de overheid beschikbaar gesteld. De verantwoordelijke instantie vanuit de Vlaamse overheid hiervoor is het agentschap Natuur en Bos, kortweg ANB. Zij hebben de coördinatie voor het verdelgen van de hoornaarsnesten uitbesteed aan het Vlaams Bijeninstituut, kortweg VBI

Voor elke nest die gemeld wordt op de website www.vespawatch.be stelt VBI een professionele verdelger aan. Voor de vinder en de melder van het nest zijn aan deze verdelging geen kosten verbonden. Die kosten zijn er wel als je zelf de brandweer contacteert voor de verdelging.

Zelf een nest verdelgen is absoluut uit den boze. Ten eerste voor uw eigen veiligheid. De hoornaars zijn heel erg defensief aan hun nest en hebben angels tot 0,8cm. Daarnaast zouden bij een niet goed uitegevoerde verdelging koninginnen uit het nest kunnen ontsnappen die alsnog kunnen bevrucht worden en nieuwe nesten stichten.

3 stappenplan bestrijding

Samengevat, het 3 stappenplan voor de bestrijding van de Aziatische hoornaar:

  • Waarnemen:: www.vespawatch.be, een website van INBO
  • Opsporen met lokpot: imkers, geëngageerde burgers en vrijwilligersorganisatie vespawatchers
  • Verdelgen: professionele verdelgers aangestuurd ANB, coördinatie uitbesteed aan het VBI.

Natuurlijke vijand Aziatische hoornaar

De Aziatische hoornaar kent weinig of geen natuurlijke vijanden in onze regio. Enkele van de voornaamste belagers zijn:

  • De Europese hoornaar
  • De Wespendief
  • Vleesetende planten
  • Deformed Wing Virus
  • De mens

Onze bijen hebben geen verweer tegen de Aziatische hoornaar en ook wespen hebben geen verhaal. Europese hoornaars zijn sterker en groter als de Aziatische hoornaar. Ze slagen erin de Aziatische hoornaars weg te jagen, maar ze kunnen ze niet vangen of opeten. De wespendief, een trekvogel die in de zomermaanden in onze regio verblijft staat erom bekend om met z’n snavel hele wespennesten leeg te roven. Hij zou het ook met Aziatische hoornaars doen maar echte bewijzen zijn daar nog niet van. In Frankrijk verkopen enkele kwekers van vleesetende planten ondertussen varianten die honingbijen sparen maar hoornaars aantrekken en oppeuzelen. Misschien een idee om die massaal aan te planten rond bijenhallen. Tot slot zijn er ook gevallen bekend van hoornaars die getroffen worden door het Deformed Wing Virus, een virus dat bij bijen mede verspreid wordt door de varroamijt.

Andere hoornaars

Naast de Aziatische (Vespa velutina) en de bij ons inheems Europese Hoornaar (Vespa crabro) leven in Azië ook de Oriëntaalse hoornaar (Vespa orientalis) en de Japanse reuzenhoornaar (Vespa mandarinia). De vespa orientalis werd recent ook waargenomen in Marseille.Van de Vespa mandarinia is in Europa voorlopig geen sprake.

Vragen over de Aziatische hoornaar

Hoe ver vliegt de Aziatische hoornaar?

Werksters van Aziatische hoornaars vliegen tot 2km rond het nest. Uit de waarnemingen van individuen op vespawatch blijkt de vliegafstand in de praktijk beperkt tot 1 à 1,5km.

Is een Aziatische hoornaar gevaarlijk voor de mens?

Een individuele Aziatische hoornaar is een braaf beestje en is helemaal niet gevaarlijk. Je kan ze zo vangen. De mannelijke hoornaars kunnen net zoals de darren bij bijen bovendien niet steken. Aziatische hoornaars kunnen wel bijzonder agressief worden als ze bedreigd worden in of rond hun nest. Ga dus zeker nooit zelf een nest verdelgen.

Hoe bescherm je een bijennest tegen de Aziatische hoornaar?

Een overvloed van wespen aan je bijenhal kan je opvangen met wespenvallen. Maar bij Aziatische hoornaars is vangen niet de juiste methode. De oplossing om overlast van de Aziatische hoornaar onder controle te houden is het opsporen van de nesten door de individuele hoornaars te lokken met lokpotten zoals hierboven beschreven.

Wat doen wij?

Als imkervereniging informeren wij onze leden continu over het gevaar van de Aziatische hoornaar. We trachten hierbij ook de lokale bevolking te betrekken. Zo organiseerden we op zondag 17 oktober 2021 en druk bijgewoonde voordracht over de Aziatische hoornaar met entomoloog Peter Berx. Daarnaast volgen we continu de meldingen van Aziatische hoornaars op en helpen we actief mee bij het opsporen van de nesten.

Zoekacties Aziatische hoornaar

In de maand juli werden in Herenthout 3 nesten verdelgd na een zoekactie met lokpotten. Op 30 augustus 2022 werd een 4e nest verdelgd na intensief zoekwerk van lokale imkers. Momenteel zijn we nog op zoek naar de hoornaarnesten op deze plaatsen:

  • Grobbendonk, meldingen in rond het Albertkanaal en aan de Lindekens in Bouwel
  • Vorselaar, melding bij lokale imkers aan het Molenbos en in Huls
  • Schilde, ook hier recente melding bij imkers
  • Zandhoven, nest in het centrum

Meer info over de Aziatische hoornaar

Meer lezen over de Aziatische hoornaar? Check de site van natuurpunt, het vlaams bijeninstituut en EIS kenniscentrum. Zoektermen: Asian Hornet / Frelon Asiatique

Meer info over de recente meldingen van Aziatische hoornaars in Grobbendonk & Nijlen lees je hier

Lees ook: Aziatische hoornaar in de Kempen